فرهنگ و سیره اهل بیت (علیهم السلام)

فرهنگ و سیره اهل بیت (علیهم السلام)

سبک زندگی امام رضا (ع) و بازتولید انسجام اجتماعی: تبیینی دلالت‌پژوهانه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانش آموخته حوزه علمیه قم و دانشیار گروه جامعه شناسی، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، قم، ایران
2 دانشجوی دکترای مسائل اجتماعی ایران، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران
چکیده
این مقاله با تمرکز بر سبک زندگی اجتماعی امام رضا(ع)، به تبیین الگوی انسجام اجتماعی در اندیشۀ رضوی و نسبت آن با شکل‌گیری سرمایه اجتماعی می‌پردازد. در بستر پیچیدۀ اجتماعی ـ سیاسی عصر عباسی که با بحران مشروعیت، شکاف میان قدرت سیاسی و مرجعیت دینی و گسترش تنوع و تعارض‌های فکری همراه بود، و باید جامعه به دنبال سازوکارهایی برای حفظ و تقویت انسجام جامعه شیعی باشد؛ سبک زندگی امام رضا(ع) چه دلالت‌هایی برای یک الگوی از انسجام اجتماعی ارائه می‌دهد و بر چه سطوحی استوار است؟ پژوهش با روش دلالت‌پژوهی و از طریق تحلیل لایه‌های معنایی و کارکردی متون تاریخی و روایی انجام شده است؛ بدین‌صورت که کنش‌ها و مواضع امام به‌مثابه «مقصد پژوهش» خوانش شده و دلالت‌های اجتماعی آن‌ها با اتکا به مبانی نظری انسجام استخراج گردیده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که الگوی رضوی بر سه سطح متمایز و در عین حال مرتبط استوار است: انسجام اعتقادی، از طریق تثبیت مرجعیت دینی و مدیریت انشعاب‌های فکری؛ انسجام اخلاقی، از رهگذر تأکید بر کرامت انسانی، عدالت، مدارا و پرهیز از خشونت؛ و انسجام نهادی، با سامان‌دهی شبکه‌های ارتباطی پایدار و تقویت اعتماد اجتماعی. تعامل این سه سطح، به تبدیل انسجام اجتماعی به سرمایه اجتماعی پایدار انجامیده و الگویی نظری ـ کاربردی برای بازاندیشی در مسئلۀ همبستگی در جامعه معاصر فراهم می‌سازد.
کلیدواژه‌ها