An Analysis of Power Relations, Identity, and Ideology in Shiʿa Religious Discourse Based on Norman Fairclough’s Theory (Case Study of the Efteth Prayer)
Document Type : Original Article
Authors
1
professor, Department of Arabic Language and Literature, University of Tehran, Tehran,Iran (Corresponding Author):mebrahim@ut.ac.ir
2
Ph.D. Arabic Language and Literature, University of Tehran, Tehran,Iran: Zmahdavian88@gmail.com
Abstract
Du‘ā al-Iftitāḥ, one of the most significant Shi‘i supplications recited during the month of Ramadan, carries ideological and identity-forming implications that extend beyond individual worship. Using Norman Fairclough’s three-dimensional model of Critical Discourse Analysis, this study examines the prayer at three levels: text, discursive practice, and social practice. At the textual level, the analysis of vocabulary and syntactic structures shows that the prayer links individual devotion with a collective project of justice through imperative verbs, plural pronouns, and key concepts such as “the ideal state” and “Qāsim al-Jabbārīn.” At the level of discursive practice, the prayer is reproduced within collective ritual contexts and narrative traditions, gaining coherence and legitimacy through Qur’anic and hadith intertextuality. At the level of social practice, Du‘ā al-Iftitāḥ embodies Mahdist ideology, reinforces Shi‘i collective identity, and constructs a dialectical relationship between believers and the envisioned order of global justice. The findings indicate that Du‘ā al-Iftitāḥ is a ritual-political text that functions simultaneously as a devotional, identity-forming, and resistance-oriented discourse, whose interpretation depends on its historical and social Shi‘i context.
Keywords
قرآن کریم.
آقاگلزاده، فردوس. (1392). فرهنگ توصیفی تحلیل گفتمان و کاربردشناسی. تهران: نشر علمی.
آل رسول، سوسن؛ رهنما، سیده فاطمه. (1390). «تحلیل نبوت پیامبر اکرم n از زبان امام معصوم b در دعای افتتاح». سفینه. سال هشتم. شماره 30. صص: 122- 140.
ازگلی، محمد؛ حاجی ملامیرزایی، حمید. (1396). «درآمدی بر شناخت دولت آرمانی مکتب تشیع (دولت کریمه امام عصرf) موردپژوهی: دعای افتتاح». همایش بین المللی دکترین مهدویت عصر ظهور در ادیان ابراهیمی: (مجموعه مقالات سیزدهمین همایش بین المللی دکترین مهدویت) جلد 2. صص: 113- 140.
جرجانی، عبدالقاهر. (2001). دلائل الإعجاز. به کوشش محمود محمد شاکر. قاهره: مکتبه الخانجی.
جعفری، ابوالقاسم. (1384). «فتح سحر از ظلمت شب». ضمیمه خردنامه همشهری. شماره 72. صص:2- 3.
طوسی، محمد بن حسن. (1413 ق.). الامالی. بیروت: دار الثقافه.
فرکلاف، نورمن. (1379). تحلیل گفتمان انتقادی. ترجمه فاطمه شایسته پیران و دیگران. تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات رسانهها.
قهرمانی، علی؛ بیدار، فاضل. (1398). «تحلیل گفتمان انتقادی در نهج البلاغه بر اساس تئوری نورمن فرکلاف (مطالعه موردی خطبههای علی g در جریان فتنههای خوارج)». پژوهشنامه امامیه. شماره9. سال5. صص: 175- 198.
قهرمانی، مریم. (1392). ترجمه و تحلیل انتقادی گفتمان: رویکرد نشانهشناختی. تهران: مؤلف.
مجلسی، محمدباقر. (1423ق). زاد المعاد. بیروت: موسسه الأعلمی للمطبوعات.
مفتاح، محمد. (1992). تحلیل الخطاب الشعری. بیروت: المرکز الثقافی العربی.
مفید، محمد بن محمد. (1413ق). الارشاد. قم: کنگره شیخ مفید.
مکاریک، ایرنا ریما. (1385). دانشنامه نظریههای ادبی معاصر. ترجمه مهران مهاجر و محمد نبوی. چاپ دوم. تهران: آگه.
مک دانل، دایان. (1380). مقدمهای بر نظریههای گفتمان. ترجمه حسینعلی نوذری. تهران: فرهنگ گفتمان.
مهدوی کنی، محمدرضا. (1386). ترجمه و شرح دعای افتتاح. تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
نعمتی، جواد. (1403). «ویژگیهای فرهنگی دولت مهدوی در دعای افتتاح». مطالعات راهبردی علوم انسانی و اسلامی. شماره 64. صص:71- 84.
هارت، کریستوفر. (1398). تحلیل گفتمان انتقادی و علوم شناختی. ترجمه مسعود دهقان و همکاران. تهران: نویسه پارسی.
یورگنسن، ماریان و لوئیز فیلیپس. (1389). نظریه و روش در تحلیل گفتمان. ترجمه هادی جلیلی. تهران: نی.
ون دایک، تئون. (1387). مطالعاتی در تحلیل گفتمان: از دستور متن تا گفتمان کاوی. ترجمه پیروز ایزدی و دیگران. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی مرکز مطالعات و تحقیقات رسانهها.
