Analytical Recognition of the Educational Teachings of the Ahl al-Bayt (as) in Managing Negative Self-Blame with an Emphasis on Strengthening Critical Thinking
Document Type : Original Article
Author
Assistant Professor, Department of Qur’anic and Hadith Sciences, Shahid Mahallati Faculty (RA), Qom, Iran: r_khoshneyat@yahoo.com
Abstract
Given the growing importance of emotion regulation and adaptive control of negative reactions to mistakes in contemporary societies, there is an urgent need to examine religious mechanisms for preventing maladaptive self-blame and enhancing critical thinking. This study aims to investigate the educational teachings of the Ahl al-Bayt (AS) and to explain their role in managing maladaptive self-blame and strengthening critical thinking. Data were collected from Quranic verses and authentic narrations of the Infallibles (AS), and analyzed using a descriptive-analytical method to provide a clear framework for understanding the practical application of these teachings. Findings indicate that components such as active self-awareness, rational and spiritual reinterpretation of mistakes, positive reframing of unpleasant events, responsible self-acceptance, gradual behavioral reconstruction, and hope- and growth-oriented cognitive restructuring significantly contribute to reducing maladaptive self-blame and promoting critical thinking. According to the results, the teachings of the Ahl al-Bayt (AS), by emphasizing realistic analysis of errors and distinguishing between the act of error and the individual’s identity, create a conducive environment for rational, reformative education and conscious decision-making. Overall, the findings demonstrate that education grounded in the conduct (Sīrah) of the Ahl al-Bayt (AS) not only provides moral and spiritual guidance, but also offers a systematic and effective framework for the efficient management of self-blame and the cultivation of critical thinking.
Keywords
قرآن کریم.
نهجالبلاغه. (1385). ترجمه سیدجعفر شهیدی. تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
آذربایجانی، نفیسه؛ شکرانی، رضا؛ آذربایجانی، مسعود. (۱399). «تبیین و بررسی مؤلفه تمایلات در تفکر انتقادی از منظر فرهنگ قرآنی و روانشناسی». قرآن، فرهنگ و تمدن. سال اول. شماره دوم. صص: ۶۷–۱۰۲.
ابنبابویه، محمدبنعلی. (1363 ق). من لا یحضره الفقیه. قم: جامعه مدرسین.
ــــــــــــــــــــــــ . (۱۴۰۴ق). عیون أخبار الرضا. تحقیق: حسین اعلمی. قم: نشر العالمی.
ابنشعبه حرّانی، محمد بن علی. (1371). تحف العقول. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
ابن منظور، محمد بن مکرم. (1414ق). لسان العرب. تحقیق و تصحیح: محمد مصطفى عاصم. بیروت: دار صادر.
اربلی، علیبنعیسی. (۱۳۸۱). کشف الغمّة فی معرفة الأئمة. قم: انتشارات بنیهاشم.
امینی، علی. (۱۴۰۳). «مدل مفهومی خودسرزنشگری با تکیه بر منابع اسلامی». پایاننامه کارشناسی ارشد . مؤسسه آموزش عالی اخلاق و تربیت.
اُمّی، زهرا. (۱401). «اهمیت و ضرورت تفکر انتقادی از منظر آیات قرآن». قرآنپژوهی. سال اول. شماره4. صص: ۱۲۵–۱۵۲.
بهرامزاده، احمد؛ شجاعی، محمدصادق. (۱403). «مدل مفهومی تفکر انتقادی بر اساس منابع اسلامی». قرآن و علم. سال هجدهم. شماره 35. صص: ۳۳–۶۰.
تمیمی آمدی، عبدالواحد. (1410ق). غررالحکم و دررالکلم. ترجمه سید هاشم رسولی محلاتی. محقق و مصحح: سید مهدی رجائی. قم: دار الکتاب الإسلامی.
ترمذی، محمد بن عیسی. (1419ق). سنن الترمذی. شرح : شاکر، احمد محمد. مصر: دارالحدیث.
حرّ عاملی، محمد بن حسن. (۱۴۰۹ق). وسائل الشیعة إلی تحصیل مسائل الشریعة. قم: مؤسسه آلالبیت b.
خوانساری، محمدحسین. (۱۳۶۶). شرح غررالحکم و درر الکلم. قم: انتشارات اسلامی.
راغب اصفهانی، حسین بن محمد. (۱۴۱۲ق). المفردات فی غریب القرآن. تحقیق: صفوان عدنان داوودی. دمشق: دار القلم.
زیدان، جرجی. (1999م). تاریخ تمدن اسلام. قاهره: دارالهلال.
صدرالدین شیرازی، محمدبنابراهیم. (۱۹۸۱). الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الأربعة. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
صحرایی پاریزی، فاطمه؛ برهمن، مریم. (1399). «ارائه مؤلفههای تفکر انتقادی با توجه به تربیت آیهای مستخرج از سوره بقره». پژوهش در مسائل تعلیم و تربیت اسلامی. سال ۲۸. دوره جدید. شماره۴۷. صص: ۶۳–۸۵.
طبرسی، فضلبنحسن. (۱۳۷۰). مکارم الأخلاق. قم: انتشارات شریف الرضی.
عمید، حسن. (1377). فرهنگ عمید. تهران: انتشارات امیر کبیر.
فیروزآبادی، مجدالدین محمدبنیعقوب. (۱۴۱۵ق). القاموس المحیط. بیروت: دارالفکر.
کلینی، محمد بن یعقوب. (1368). الکافی. ترجمه و تحقیق: مهدی رجائی. تهران: دارالکتب الإسلامیه.
متقی الهندی، علی بن عبدالملک. (۱۳۷۷). کنز العمال فی سنن الأقوال والأفعال. مصحح: محمود عمر الدمیاطی. بیروت: دار الکتب العلمیه.
مجلسی، محمد باقر. (1403ق). بحارالانوار. تحقیق: محمدباقر النجفی. قم: مؤسسة الوفاء للطباعة والنشر.
محمودی، ایوب؛ نوروزی، رضا علی؛ نجفی، محمد. (۱390). «ویژگیها و ثمرات تفکر انتقادی از دیدگاه امام علیg». پژوهش در مسائل تعلیم و تربیت اسلامی. سال 19 دوره جدید. شماره۱۳. صص:۹۳–۱۱1.
مفید، محمدبنمحمد. (1372). الحکایات. قم: انتشارات مؤسسه آلالبیت.
ـــــــــــــــــــــ . (۱۴۱۳ق). الاختصاص. قم: انتشارات مؤسسه آلالبیت.
مقتدایی، لیلا؛ امیری، مجید؛ نظری، حسین و ستاره موسوی. (۱395). «جایگاه و اهمیت تفکر انتقادی از دیدگاه قرآن و امام علیg». اسلام و علوم اجتماعی. سال هشتم. شماره15. صص: 133–167.
مکارم شیرازی، ناصر. (1392). مفاتیح نوین. قم: مدرسه علی بن ابی طالب.
نیشابوری، ابواسحاق. (1392). قصص الانبیاء. تهران: انتشارات علمی فرهنگی.
وجدانی، فاطمه؛ گلمحمدپور لری، علیرضا. (۱۴۰2). «تأملی در امکان و الزامات کاربرد ملامت به مثابه یک شیوه اصلاح اخلاقی». مطالعات اخلاق کاربردی. سال۱۳. شماره 73. صص: ۴۱–۶۳.
Davis, C. G., Lehman, D. R., Silver, R. C., Wortman, C. B., & Ellard, J. H. (1996). Self-blame following a traumatic event: The role of perceived avoidability. Personality and Social Psychology Bulletin, 22(6).
Facione, P. A. (2012). Critical thinking: What it is and why it counts (Update 2012). Insight Assessment.
Phan, H. P. (2010). Critical thinking as a self-regulatory process component in teaching and learning. Psicothema, 22(3).
Halpern, D. F. (2014). Thought and knowledge: An introduction to critical thinking (5th ed.). Psychology Press.
James, K., Verplanken, B., & Rimes, K. A. (2015). Self-criticism as a mediator in the relationship between unhealthy perfectionism and distress. Personality and Individual Differences, 75.
Janoff-Bulman, R. (1979). Characterological versus behavioral self-blame: Inquiries into depression and rape. Journal of Personality and Social Psychology, 37(10).
Jones, T. (2015). Playing detective to enhance critical thinking. Teaching and Learning in Nursing, 10(2).
Kanan, J., & Lewitt, J. (2013). Self-blame and perfectionism: The psychology of critical self-assessment. Clinical Psychology Review, 33(5).
Kember, D. (2000). Development of a questionnaire to measure the level of reflective thinking. Assessment & Evaluation in Higher Education, 25(4).
Mezirow, J. (1991). Transformative dimensions of adult learning. Jossey-Bass.
Nolen-Hoeksema, S., Wisco, B. E., & Lyubomirsky, S. (2008). Rethinking rumination. Perspectives on Psychological Science, 3(5).
Rus, D., Cummins, R., & Harrington, R. (2019). Self-criticism and mental health outcomes: A review. Journal of Personality Assessment, 101(1).
Senge, P. M. (2006). The fifth discipline: The art and practice of the learning organization (Rev. ed.). Doubleday.
Thompson, R. J., & Zuroff, D. C. (2004). The Levels of Self-Criticism Scale: Comparative self-criticism and internalized self-criticism. Personality and Individual Differences, 36(3).
