فرهنگ و سیره اهل بیت (علیهم السلام)

فرهنگ و سیره اهل بیت (علیهم السلام)

تبیین مبانی قرآنی منطق مبتنی بر وحی در سیره و گفتار رهبر شهید آیت‌الله سیدعلی خامنه‌ای

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران
چکیده
آیات سوم و چهارم سوره نجم، یعنی «وَما یَنْطِقُ عَنِ الْهَویٰ * إِنْ هُوَ إِلّا وَحْیٌ یُوحیٰ»، از مهم‌ترین آیات قرآن در تبیین نسبت میان شخصیت پیامبر اکرم(ص)، وحی و هدایت الهی به شمار می‌آید. مسئله اصلی این پژوهش آن است که آیا دلالت این آیات تنها به گفتار پیامبر اکرم(ص) در مقام ابلاغ وحی محدود می‌شود یا می‌توان با تحلیل مفهوم «نطق» و «منطق»، دامنه آن را به ساحت گسترده‌تری از قول، فعل، تقریر، سکوت و سیره آن حضرت تسری داد و سپس با رعایت تفاوت مرتبه عصمت و مراتب قرب به وحی، الگویی تشکیکی از «منطق مبتنی بر وحی» برای پیروان قرآن ارائه کرد؟ پژوهش حاضر با روش توصیفی ـ تحلیلی و با بهره‌گیری از منابع تفسیری، لغوی، روایی و بیانات آیت‌الله سیدعلی خامنه‌ای، ابتدا مفهوم «نطق» را از «کلام» و «قول» متمایز می‌کند و سپس با تحلیل مرجع ضمیر «هو» در آیه چهارم و دلالت اطلاقی آیات، بر این اساس، مقاله «منطق مبتنی بر وحی» آیت‌الله سیدعلی خامنه‌ای را نه به معنای عصمت یا هم‌رتبگی با مقام نبوت، بلکه به‌مثابه یک چارچوب تفسیری برای تحلیل نسبت میان انس با قرآن، استدلال قرآنی، اخلاق، رفتار و تصمیم‌گیری اجتماعی و سیاسی ایشان صورت‌بندی می‌کند. یافته پژوهش نشان می‌دهد که مجموعه‌ای از شواهد گفتاری و رفتاری مورد بررسی، از جمله استناد مستمر به قرآن، تقدم اصول بر مسائل فرعی، توجه به عدالت و حق‌الناس، صبر اجتماعی، رعایت تناسب میان موضوع و مخاطب و پیوند میان گفتار و عمل، در درون این چارچوب قابل تحلیل است.
کلیدواژه‌ها