ارتباط انسانی تنها از مجرای کلام صورتنمیگیرد؛ بخشقابلتوجهی ازمعنا، عاطفه و اقتداراخلاقی ازطریق نظامی از نشانههایغیرکلامی همچون حالاتچهره، تماسبدنی، نگاه، سکوت و آرایشمکانی منتقلمیشود. باآنکه سیره اهلبیت(ع) موضوع صدها پژوهشعلمی درحوزههای اخلاقی، تربیتی، اجتماعی و سیاسی بودهاست، الگوهایارتباط غیرکلامیایشان تاکنون بهصورتمستقل و با چارچوبیمیانرشتهای بررسینشدهاست. پرسشاصلی پژوهشایناستکه اهلبیت(ع) ازکدام مؤلفههایارتباطغیرکلامی و باچه کارکردهایتربیتی و تبلیغی مشخصی درتعاملبا مخاطبانخود بهرهمیبردند؛ برایپاسخبهاینپرسش، پژوهشحاضر باروش اسنادی-تحلیلی و بهرهگیریاز تحلیلمحتوای کیفیجهتدار نخست مقولههایپنجگانه تحلیلیرا بهصورتقیاسی ازدانشارتباطات استخراجکردهو سپس گزارههایحدیثی واجدمعیارهای صراحتگزارش، تکرار در منابعمتعدد و تنوعبافتمخاطبانرا بهصورتاستقرایی ذیلهمان مقولهها کدگذاریکردهاست؛ بدینترتیب، به بازخوانی گزارشهایحدیثی دربارهرفتارغیرکلامی پیامبراکرم(ص) و ائمهاطهار(ع) پرداختهو آنهارا درپنج مقولهتحلیلی رایج در علمارتباطات یعنی حرکتشناسیچهره (تبسم)، لمسشناسی (مصافحه و معانقه)، نگاهشناسی، سکوت و فرازبان، و فاصلهشناسیمکانی طبقهبندیکردهاست. یافتههایپژوهش نشانمیدهد اهلبیت(ع) ازاین نشانهها نه بهصورتتصادفی، بلکه بهعنوانزبانی موازی و هدفمند درخدمت دوکارکرداصلی تربیتاخلاقی و تبلیغدین بهرهمیبردند: تبسم بهمثابهابزار کاهشفاصله روانی و ترغیببه دینداری، مصافحه و معانقه بهمثابه زبان تأییداجتماعی و زدودن کینه، نگاه بهمثابه حامل عاطفه و احترام، سکوت بهمثابه ابزار تدبیر، تأدیببیخشونت و حفظمصالحجمعی، و آرایش مکانی بهمثابه بیانگر مساوات و شکستن فاصلهقدرت. اینپژوهش با معرفی چارچوبی تازه برای مطالعه سیره، خلأ موجود در ادبیات سیرهپژوهی را پر میکند و زمینه را برای پژوهشهای تطبیقی آینده در حوزه ارتباطات دینی فراهم میسازد.
جعفری، سمیرا. (1405). الگوهای ارتباط غیرکلامی (زبان بدن) در سیره تربیتی و تبلیغی اهلبیت(ع): مطالعهای میانرشتهای بر پایه شواهدی از منابع حدیثی. (e256177). فرهنگ و سیره اهل بیت (علیهم السلام)، ()، e256177 https://doi.org/10.22034/mab.2026.596798.1363
MLA
جعفری، سمیرا. "الگوهای ارتباط غیرکلامی (زبان بدن) در سیره تربیتی و تبلیغی اهلبیت(ع): مطالعهای میانرشتهای بر پایه شواهدی از منابع حدیثی" .e256177 ، فرهنگ و سیره اهل بیت (علیهم السلام)، ، 1405، e256177. doi: 10.22034/mab.2026.596798.1363
HARVARD
جعفری، سمیرا. (1405). 'الگوهای ارتباط غیرکلامی (زبان بدن) در سیره تربیتی و تبلیغی اهلبیت(ع): مطالعهای میانرشتهای بر پایه شواهدی از منابع حدیثی'، فرهنگ و سیره اهل بیت (علیهم السلام)، (), e256177. doi: 10.22034/mab.2026.596798.1363
CHICAGO
جعفری، سمیرا، "الگوهای ارتباط غیرکلامی (زبان بدن) در سیره تربیتی و تبلیغی اهلبیت(ع): مطالعهای میانرشتهای بر پایه شواهدی از منابع حدیثی." فرهنگ و سیره اهل بیت (علیهم السلام)، (1405): e256177, doi: 10.22034/mab.2026.596798.1363
VANCOUVER
جعفری سمیرا. الگوهای ارتباط غیرکلامی (زبان بدن) در سیره تربیتی و تبلیغی اهلبیت(ع): مطالعهای میانرشتهای بر پایه شواهدی از منابع حدیثی. فرهنگ و سیره اهل بیت (علیهم السلام). 1405;():e256177. doi: 10.22034/mab.2026.596798.1363