فرهنگ و سیره اهل بیت (علیهم السلام)

فرهنگ و سیره اهل بیت (علیهم السلام)

تحلیل فقهی اصولی دگردیسی اوامر اخلاقی به احکام مولوی در نظام تعلیم و تربیت مبتنی بر فرهنگ اهل بیت (ع) (مطالعه موردی: تواضع و اخلاص)

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
علی محمد حیدری اژدر 1
هرمز اسدی کوه باد 2
صادق آلبوغبیش 3
1 دانشجوی دکترای گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی ، واحد رامهرمز، دانشگاه آزاد اسلامی ،رامهرمز، ایران.
2 دانشیارگروه فقه و مبانی حقوق اسلامی ، واحد رامهرمز، دانشگاه آزاد اسلامی ،رامهرمز، ایران.
3 استادیارگروه معارف اسلامی ،واحد بین المللی اروند ، دانشگاه آزاد اسلامی ،آبادان، ایران.
10.22034/mab.2026.587025.1331
چکیده
تمایز امر مولوی و ارشادی از بنیادهای علم اصول فقه است که در استنباط حکم شرعی و تحدید مرز الزام شرعی از نصیحت اخلاقی نقش محوری دارد. پژوهش حاضر با هدف تبیین دگردیسی اوامر اخلاقی به احکام مولوی در نظام تعلیم و تربیت مبتنی بر فرهنگ اهل بیت (ع) و با روش توصیفی‑تحلیلی و اجتهادی‑استنباطی، دو نمونه «تواضع» و «اخلاص» را واکاوی کرده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که تواضع در روابط معلم و متعلم به دلیل نقش بنیادین در تحقق نظام تربیتی سالم و تأسی از سیره‌ی علوی، از سطح ارشادیت صرف به «استحباب مولوی نفسی» ارتقا می‌یابد. اخلاص نیز که در روایات اهل بیت (ع) به عنوان روح عبادت و شرط قبولی اعمال معرفی شده، در فقه تربیتی به «واجب مولوی غیر مستقل (شرط صحت)» تبدیل می‌شود. این دگردیسی مبتنی بر چهار معیار اصولی است: لسان ادله (با تکیه بر احادیث معصومین)، غرض شارع (تمییز مطیع از عاصی)، نسبت اخلاق و فقه در سیره‌ی معصومین، و قاعده‌ی ملازمه با تأیید روایی (عقل به عنوان حجت باطن). نتایج این دگردیسی شامل تحدید اختیار مربی بر اساس الگوی تربیتی معصومین، طراحی نظام تشویق و تنبیه مبتنی بر وعده‌های ثواب و عقاب در احادیث اهل بیت (ع)، و شفافیت مسئولیت شرعی متربی در تراز فرهنگ علوی و فاطمی است.
کلیدواژه‌ها
امر مولوی '
'امر ارشادی '
'فقه تربیتی '
'فرهنگ اهل بیت (ع)