فرهنگ و سیره اهل بیت (علیهم السلام)

فرهنگ و سیره اهل بیت (علیهم السلام)

بازخوانی شاخص‌های «انتقاد صحیح» در اندیشه آیت‌الله خامنه‌ای و کاربست آن در اعتراضات دی‌ماه 1404

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیارگروه علوم اجتماعی اسلامی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
2 دانشجوی کارشناسی ارشد جامعه‌شناسی، دانشگاه باقرالعلوم (ع)، قم، ایران
چکیده
بهره‌گیری از عنصر «انتقاد»، برای هر جامعه‌ای که قصد حرکت در مسیر پیشرفت و تعالی را دارد، امری ضروری و مسلم است. گاهی عنصر «انتقاد» که می‌تواند به عنوان پیشران جامعه عمل کند، به ضد خود تبدیل شده و به مثابه یک سرعت‌گیر عمل می‌نماید. پژوهش حاضر در تلاش است تا با مراجعه به سخنان و اندیشه‌های آیه الله خامنه‌ای، به معرفی شاخص‌های «انتقاد صحیح» و تمایزش با ضدهای تخریب‌گر بپردازد و سپس با کاربست شاخص‌های استخراج شده در فهم و تحلیل حوادث دی‌ماه 1404 به تطبیق و پیاده‌سازی آنها اقدام نماید. در این پژوهش از روش تحلیل مضمون سه مرحله‌ای، از مضامین پایه به مضامین سازمان‌دهنده و سپس فراگیر، استفاده شده است. حاصل پژوهش به دست آمدن سه مضمون فراگیر شامل مفهوم‌شناسی انتقاد، شاخص‌های انتقاد صحیح و خطرات عارض بر انتقاد می‌باشد. رخدادهای دی‌ماه 1404 به‌مثابه موقعیتی برای سنجش کفایت «شبکه مضامین انتقاد صحیح» تلقی شده و سپس مضامین به دست‌آمده بر هر یک از موج‌های چهارگانه این ناآرامی‌ها تطبیق شده است. موج اول انتقادِ مسئله‌محور و عمدتاً مسالمت‌آمیز علیه بی‌ثباتی اقتصادی بود. موج دوم در شهرستان‌های کوچک با بیکاری بالا به خشونت، ناامیدسازی و اعتمادزدایی رسید. موج سوم با فراخوان خارجی و گروه‌های آموزش‌دیده به اغتشاش بدل شد. موج چهارم با حضور مردم در ۲۲ دی‌ماه بر اساس مضامین «نگاه کلان»، «مسئولیت‌پذیری» و «آبروداری» به بازگشت آرامش اجتماعی انجامید. ساختارسازی حاکمیتی امری ضروری است تا در عین تضمین فایده‌مندی آن برای پیشرفت، خطرات پیرامونی شامل نقش‌آفرینی دشمن، کاریکاتوری شدن، ناامیدسازی و اعتمادزدایی مدیریت و کنترل گردد.
کلیدواژه‌ها