فرهنگ و سیره اهل بیت (علیهم السلام)

فرهنگ و سیره اهل بیت (علیهم السلام)

ارتباط تطور پرداخت سهم ذی‌القربی در خمس با راه‌اندازی و گسترش سازمان وکالت: تحلیلی تاریخی از زمان پیامبر اکرم(ص) تا امام جواد(ع)

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
زهرا بختیاری
استادیارگروه تاریخ، دانشکده ادبیات، دانشگاه الزهرا (س)، تهران، ایران
10.22034/mab.2026.570288.1285
چکیده
خمس، یکی از مواردی است که قرآن مجید به آن تصریح فرموده است. این مسأله از مسائل مهمّی است که در طول تاریخ پس از رحلت نبی اکرم(ص) دچار تغییر و تحوّل شده و دوران پر فراز و نشیبی را طی کرده است.
پژوهش حاضر با روش توصیفی-تحلیلی سعی دارد، تطور پرداخت خمس را پس از دوره پیامبر(ص)؛ از زمان خلافت ابوبکر تا حدود سال دویست و بیست هجری قمری –گسترش سازمان وکالت- مورد بررسی قرار دهد. البته دوره پیامبر(ص) هم، به منظور شاخص و معیار آورده می‌شود که بر اساس آن، تطور تاریخی در مسأله مورد بحث، مورد توجه قرار گرفته و تحوّل و تغییرات ایجادشده پس از آن حضرت(ص) مورد بررسی قرار گیرد. در واقع، نوشته پیش رو درصدد است تا ارتباط تطور پرداخت خمس را با مسأله راه اندازی و گسترش سازمان وکالت مورد بررسی و تحلیل قرار دهد.
بررسی تطور پرداخت خمس در بازه زمانی یاد شده، نشان داد که این تطور با تشکیل سازمان وکالت توسّط ائمّه امامیه علیهم‌السّلام رابطه داشته است. در بررسی این دو مسأله، به رابطه عکس موجود بین آنها پی برده شد؛ چراکه فراز و نشیب پرداخت خمس که عمدتا به کاستی‌رفتن و عدم پرداخت آن را در پی داشت، تشکیل و سپس گسترش سازمان وکالت از جانب ائمّه اثنی عشر(ع)-که یکی از مهم‌ترین نقش‌های آن، دریافت وجوه شرع ی و از جمله خمس از شیعیان بود-، را به دنبال داشت.
کلیدواژه‌ها
خمس
خلفا
ائمّه اثنی‌عشر(ع)
تطور
سازمان وکالت