فرهنگ و سیره اهل بیت (علیهم السلام)

فرهنگ و سیره اهل بیت (علیهم السلام)

رویکرد تبلیغی امام علی (ع) در اعزام به یمن

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشجوی دکترای تاریخ تشیع، دانشگاه ادیان و مذاهب اسلامی، قم، ایران
چکیده
پس از صلح حدیبیه در سال ششم هجری، زمینه برای دعوت از ساکنان مناطق اطراف حجاز به اسلام فراهم شد. یکی از این مناطق، یمن در جنوب شبه‌جزیرۀ عربستان بود که در سال هشتم هجری برخی از اصحاب پیامبر(ص)، ازجمله امام علی(ع)، برای دعوت مردمان آن به اسلام، اعزام شدند. نحوۀ استقبال و پاسخ اهالی یمن به دعوت امام علی(ع)، با دیگر مبلغان تفاوت چشمگیری داشت. چرایی این مسئله، با تحلیل ویژگی‌های رفتاری و گفتاری امام علی(ع) در بُعد اجتماعی و سیاسی میسر خواهد بود که می‌تواند بر تغییر نگرش در تبلیغ اسلام مؤثر باشد. این امر به‌منظور معرفی الگویی شایسته برای جامعۀ معاصر ما که با جریان‌های مختلف دینی و اعتقادی روبه‌روست، ضرورت دارد. پژوهش حاضر با روش توصیفی-تحلیلی و با تکیه‌بر منابع تاریخی انجام گرفته است. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد رویکرد تبلیغی امام علی(ع) در یمن، مبتنی بر عواملی ازجمله بیان حق‌منشانه در ابلاغ کلام الهی، شایستگی‌های معنوی مبلغ، مخاطب‌شناسی، به‌کارگیری قالبِ موعظۀ تمثیلی و توجه به جایگاه علمی و معنوی مخاطب بوده است. رویکرد منحصربه‌فرد ایشان، سبب ماندگاری نقش تشیع در حوادث صدر اسلام شد و الگویی ماندگار برای تبلیغ دینی ارائه داد.
کلیدواژه‌ها

قرآن کریم.
آیتی، محمدابراهیم. (۱۳۹۱). تاریخ پیامبر اسلام. به‌کوشش: ابوالقاسم گرجی. تهران: دانشگاه تهران.
ابن‌اثیر، علی بن محمد. (۱۳۸۵ق). الکامل فی التاریخ. بیروت: دار صادر.
ــــــــــــــــــــــ . (۱۴۱۵ق). أسد الغابة فی معرفة الصحابة. محقق: علی محمد معوض و عادل احمد. بیروت: دار الکتب العلمیة.
ابن‌جوزی، عبد الرحمن بن علی. (1412ق). المنتظم فی تاریخ الأمم و الملوک. تحقیق: محمد عبدالقادر عطا و مصطفی عبدالقادر عطا. بیروت: دارالکتب العلمیة.
ابن‌حزم اندلسی. (۱۹۸۷م). رسائل. محقق: احسان عباس. بیروت: المؤسسة العربیة للدراسات و النشر.
ابن‌خلدون، عبدالرحمن بن محمد. (۱۴۰۸ق). دیوان المبتدأ والخبر فی تاریخ العرب والبربر و من عاصرهم من ذوی الشأن الأکبر. بیروت: دار الفکر.
ابن‌سعد، محمد بن سعد. (۱۴۱۰ق). الطبقات الکبری. محقق: محمد عبدالقادر عطا. بیروت: دار الکتب العلمیة.
ابن‌عساکر، علی بن حسین. (۱۴۱۵ق). تاریخ دمشق. بیروت: دار الفکر.
ابن‌هشام، ابومحمد عبدالملک. (۱۳۵۵ق). السیرة النبویة. تحقیق: مصطفی سقا، ابراهیم ابیاری و عبدالحفیظ شلبی. قاهره: بی‌نا.
ابن‌کثیر، اسماعیل بن عمر. (۱۹۹۰م). البدایة و النهایة فی التاریخ. بیروت: مکتبة المعارف.
ابونعیم، احمد بن عبدالله. (۱۴۲۲ق). معرفة الصحابة. محقق: مسعد عبدالحمید سعدنی و محمدحسن اسماعیل شافعی. بیروت: دار الکتب العلمیة.
احمدی میانجی، علی. (۱۳۷۷). مکاتیب الرسولn. قم: دار الحدیث.
اصفهانی، ابوالفرج. (۱۳۸۵ق). مقاتل الطالبیین. نجف اشرف: المکتبة الحیدریة.
امین، سیدمحسن. (۱۳۷۶). سیره معصومان. مترجم: علی حجتی‌کرمانی و حسین وجدانی. تهران: سروش.
امینی، عبدالحسین. (۱۳۸۷). الغدیر. تهران: بنیاد بعثت.
بلاذری، احمدبن‌یحیی. (۱۹۵۹م). أنساب الأشراف. تحقیق: محمد حمیدالله. مصر: دار المعارف.
ــــــــــــــــــــــ . (۱۹۸۸م). فتوح البلدان. بیروت: دار و مکتبة الهلال.
حسینی میلانی، سیدعلی. (۱۳۸۴). نفحات الأزهار. قم: مرکز الحقایق الاسلامیه.
حسینی یزدی فیروزآبادی، سیدمرتضی. (۱۳۹۱). فضایل پنج تنb در صحاح شش‌گانه اهل ‌سنت. مترجم: محمدباقر ساعدی. تهران: دار العلم.
حمید الله، حمید. (۱۳۷۷). نامه‌ها و پیمان‌های سیاسی حضرت محمد n. ترجمه سید محمد حسینی. تهران: سروش.
خویی، سیدابوالقاسم. (بی‌تا). علی امام البررة. بیروت: دار الهادی.
دحلان، احمد زینی. (۱۴۲۱ق). السیرة النبویة. بیروت: دار الفکر.
ذهبی، محمدبن‌احمد. (۱۳۸۲ق). میزان الاعتدال فی نقد الرجال. بیروت: دار المعرفة للطباعة والنشر.
زرکلی، خیرالدین. (۱۹۸۹م). الأعلام قاموس تراجم لأشهر الرجال و النساء من العرب و المستعربین و المستشرقین. بیروت: دار العلم للملایین.
زبیر بن بکار. (۲۰۰۵م). الأخبار الموفقیات. اختصار و تحقیق: خلیل المنصور. دمشق: وزارة الثقافة فی الجمهوریة العربیة السوریة.
سعیدیان جزی، مریم. (۱۳۹۳). «تحلیل و بررسی ابعاد سریه امام علی‌بن‌ابی‌طالبg به یمن و پیامدهای آن». شیعه‌شناسی. دوره ۱۲. شماره ۴۷. صص ۱42-۱07.
سپهر، محمدتقی. (۱۳۸۰). ناسخ التواریخ (زندگانی پیامبر). مصحح: جمشید کیان‌فر. تهران: اساطیر.
طباطبایی، سیدمحمدحسین. (۱۳۶۷). تفسیر المیزان. مترجم: ناصر مکارم شیرازی. تهران: رجاء.
طبرسی، الفضل بن الحسن. (۱۴۱۵ق). تفسیر مجمع البیان. تحقیق: لجنة من العلماء والمحققین الأخصائیین. بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
طبرسی، الفضل بن الحسن. (۱۴۱۷ق). إعلام الورى بأعلام الهدى. قم: مؤسسة آل البیتb لإحیاء التراث.
طبری، محمد بن جریر. (۱۳۸۷ق). تاریخ الطبری: تاریخ الأمم و الملوک. تحقیق: محمد ابوالفضل ابراهیم. بیروت: دار التراث.
عاملی، سیدجعفر مرتضی. (۱۴۱۹ق). الصحیح من سیرة النبی الأعظمn. تهران: سحرگاهان.
کلینی، محمدبن‌یعقوب. (۱۴۲۹ق). الکافی. قم: دار الحدیث.
مجلسی، محمدباقر. (1403ق). بحارالأنوار. جلد 43. تحقیق سید ابراهیم میانجی و محمدباقر بهبودی. چاپ سوم. بیروت: داراحیاء التراث العربی.
مسعودی، علی‌بن‌حسین. (۱۹۷۹م). مروج الذهب و معادن الجوهر. بیروت: دار الفکر.
مفید، محمد بن محمد. (۱413ق). الإرشاد فی معرفة حجج الله على العباد. قم: الموتمر.
ــــــــــــــــــــــ . (۱۳۸۸). الإرشاد. مترجم: حسن موسوی مجاب. قم: سرور.
منتظرالقائم، اصغر. (۱۳۸۰). نقش قبایل یمنی در حمایت از اهل ‌بیتb. قم: بوستان کتاب.
میرزایی، محمد. (۱۴۰۴). «مبانی و روش‌های سیره تبلیغی امام علیg». رساله دکتری. رشتة الهیات و معارف اسلامی - علوم و معارف نهج‌البلاغه. دانشگاه میبد.
واقدی، محمد بن عمر. (۱۴۰۹ق). المغازی. بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
یعقوبی، احمد بن اسحاق. (۱۳۵۶). البلدان. مترجم: محمدابراهیم آیتی. تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
ـــــــــــــــــــــــــ . (۱۴۲۲ق). البلدان. مقدمه و حواشی: محمد امین ضناوی. بیروت: دار الکتب العلمیة.
ـــــــــــــــــــــــــ . (بی‌تا). تاریخ الیعقوبی. بیروت: دار صادر.
یوسفی غروی، محمدهادی. (۱۳۸۸). تاریخ تحقیقی اسلام (موسوعة التاریخ الإسلامی). قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).