تحلیل محتوایی احادیث ائمه(ع)، با توجه به شرایط صدور و دسته‌بندی موضوعی آن‌ها، می‌تواند طرح و برنامه هر امام برای دوره خویش را مشخص کند و تصویری روشن از رویکرد ایشان در مواجهه با شرایط اجتماعی و چالش‌های هر دوران ارائه دهد. از این‌رو، پژوهش حاضر با روش تاریخی به بررسی محتوایی و تحلیلی احادیث امام حسن عسکری(ع) می‌پردازد و پیوند آن‌ها را با بستر سیاسی و فرهنگی هم‌عصر امام(ع) تبیین می‌کند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که دوره امامتِ امام عسکری(ع) با فشار سیاسی شدید، کنترل امنیتی خلافت عباسی و تکثر جریان‌های فکری و کلامی همراه بود که بنیان‌های اعتقادی جامعه اسلامی و به ویژه شیعیان را تهدید می‌کرد. جامعه اسلامی با جریان‌های متعارضی همچون تشبیه و تجسیم، ثنویه، معتزله، ناصبی‌گری، غلو و برخی فرق شیعی مواجه بود که در صدد ترویج پنداره‌های ناصواب درباره توحید، امامت، احکام، تفسیر و اخلاق بودند. در چنین فضایی، امام حسن عسکری(ع) با رویکردی عقلانی، تنزیهی و تربیتی به تبیین صحیح توحید و مهدویت، تثبیت امامت و ولایت ائمه(ع) و نیز سامان‌دهی آموزه‌های اخلاقی، فقهی و تفسیری پرداخت و جامعه شیعی را از فروغلتیدن در چالش‌ها و شبهات زمانه حفظ فرمود. می‌توان گفت که امام حسن عسکری(ع) از جایگاهی ویژه در حفظ میراث علمی اهل‌بیت(ع) و تبیین معارف دینی برخوردار است و آموزه‌های ایشان پلی میان معارف امامان پیشین و بستر‌سازی فکری برای دوران غیبت کبری محسوب می‌شود.