فرهنگ و سیره اهل بیت (علیهم السلام)

فرهنگ و سیره اهل بیت (علیهم السلام)

انتقال سیادت از طریق مادر مبتنی بر مکتب ثقلین

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشکده الهیات، دانشگاه قم، ایران
2 دانش آموخته دکتری فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشگاه قم،ایران
10.22034/mab.2026.573722.1301
چکیده
سیادت عنوانی است که به ذریه حضرت فاطمه زهرا (سلام‌الله‌علیها) اطلاق می‌شود. این پژوهش با هدف تبیین مبنای سیادت و اثبات قلمرو انتقال آن از طریق مادر بر اساس آموزه‌های مکتب ثقلین انجام شده است. تحقیق حاضر با رویکرد توصیفی‑تحلیلی و بهره‌گیری از منابع کتابخانه‌ای، به واکاوی ادله نقلی از ثقلین (کتاب و عترت) و دیدگاه‌های فقهای شیعه در مسئله انتقال سیادت پرداخته است. مبنای سیادت، وجود مبارک حضرت فاطمه زهرا (سلام‌الله‌علیها) است. این مدعا با ادله متکثر از ثقلین از جمله سوره کوثر که «کوثر» بر ذریه کثیر پیامبر (ص) از دخترش دلالت دارد، و آیه خمس محرز می‌گردد. سیادت از جانب ابوین (پدر و مادر) به اولاد قابل انتقال است. بنابراین سادات، ذریه حضرت زهرا (س) هستند که از جانب «أب» یا «أم» به این شجره طیبه متصل می‌باشند. انتساب سیادت از پدر، اجماعی است، اما انتساب از مادر نیز با ادله متعدد اثبات می‌شود: آیه خمس، آیه میراث، آیات نکاح، روایت احتجاج امام کاظم (ع) با هارون، صحیحه محمد بن مسلم و روایت ابا الجارود. آرای فقهایی چون سید مرتضی، محقق کرکی، محقق اردبیلی، شیخ بحرانی، فیض کاشانی و علامه مجلسی نیز مؤید این دیدگاه است.بر اساس ادله محکم ثقلین و تأیید فقهای امامیه، سیادت منحصر به انتساب پدری نبوده و فرزندان منتسب از طریق مادر فاطمی به حضرت زهرا (س)، ذریه ایشان محسوب شده و احکام سیادت بر آنها جاری می‌گردد.
کلیدواژه‌ها