فرهنگ و سیره اهل بیت (علیهم السلام)

فرهنگ و سیره اهل بیت (علیهم السلام)

انتقال سیادت از طریق مادر مبتنی بر مکتب ثقلین

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشکده الهیات، دانشگاه قم، ایران
2 دانش آموخته دکتری فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشگاه قم، قم،ایران
چکیده
سیادت عنوانی است که به ذریه حضرت فاطمه زهرا (سلام‌الله‌علیها) اطلاق می‌شود. این پژوهش با هدف تبیین مبنای سیادت و اثبات قلمرو انتقال آن از طریق مادر بر اساس آموزه‌های مکتب ثقلین انجام شده است. تحقیق حاضر با رویکرد توصیفی‑تحلیلی و بهره‌گیری از منابع کتابخانه‌ای، به واکاوی ادله نقلی از ثقلین (کتاب و عترت) و دیدگاه‌های فقهای شیعه در مسئله انتقال سیادت پرداخته است. مبنای سیادت، وجود مبارک حضرت فاطمه زهرا (سلام‌الله‌علیها) است. این مدعا با ادله متکثر از ثقلین از جمله سوره کوثر که «کوثر» بر ذریه کثیر پیامبر (ص) از دخترش دلالت دارد، و آیه خمس محرز می‌گردد. سیادت از جانب ابوین (پدر و مادر) به اولاد قابل انتقال است. بنابراین سادات، ذریه حضرت زهرا (س) هستند که از جانب «أب» یا «أم» به این شجره طیبه متصل می‌باشند. انتساب سیادت از پدر، اجماعی است، اما انتساب از مادر نیز با ادله متعدد اثبات می‌شود: آیه خمس، آیه میراث، آیات نکاح، روایت احتجاج امام کاظم (ع) با هارون، صحیحه محمد بن مسلم و روایت ابا الجارود. آرای فقهایی چون سید مرتضی، محقق کرکی، محقق اردبیلی، شیخ بحرانی، فیض کاشانی و علامه مجلسی نیز مؤید این دیدگاه است.بر اساس ادله محکم ثقلین و تأیید فقهای امامیه، سیادت منحصر به انتساب پدری نبوده و فرزندان منتسب از طریق مادر فاطمی به حضرت زهرا (س)، ذریه ایشان محسوب شده و احکام سیادت بر آنها جاری می‌گردد.
کلیدواژه‌ها

ابن ادریس حلّى، محمد بن منصور بن احمد. (1410ق). السرائر الحاوی لتحریر الفتاوى. قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
ابن بابویه، محمد بن على. (1378ق). عیون أخبار الرضا. تهران: نشرجهان.
ـــــــــــــــــــــــــ .(بی‌تا).علل الشرائع. قم:انتشارات داوری.
اربلى، على بن عیسى. (1381ق). کشف الغمة فی معرفة الأئمة. تبریز: بنی هاشمی.
اردبیلى، احمد بن محمد. (1403ق). مجمع الفائدة و البرهان فی شرح إرشاد الأذهان. قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
بحرانى، یوسف بن احمد. (1405ق). الحدائق الناضرة فی أحکام العترة الطاهرة. قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
جمعی از نویسندگان و مفید، محمد بن محمد.( 1404). الجوامع الفقهیة مع کتاب المقنعة. قم: کتابخانه عمومی آیت الله العظمی مرعشی نجفی(ره).
حر عاملی، محمد بن حسن. (1409ق). وسائل الشیعة. قم: موسسه آل البیت b.
حسینی عاملی، سیدمحمدجواد.(1391). مفتاح الکرامه فی شرح قواعد العلامه. قم: موسسه النشر الاسلامی.
حسینی علوی، محمداشرف‌بن عبدالحسیب. (1393). فضایل‌السادات، یا برتری خاندان رسالت و امامت. اصفهان: بهار قلوب‌.
راغب اصفهانى، حسین بن محمد. (1412ق). مفردات ألفاظ القرآن. بیروت: دار القلم .
شریف مرتضى، على بن حسین موسوى. (1405ق). رسائل الشریف المرتضى. قم: دار القرآن الکریم.
شهید اول، محمد بن مکى عاملی. (1412ق). البیان. قم: محقق.
طباطبائی، سید محمّدحسین. ( بی‌تا). المیزان فی تفسیر القرآن. بیروت: المطبعة التّجاریه.
طبرسی، فضل بن حسن. (1415ق). مجمع البیان. بیروت: موسسه الاعلمی.
طریحی، فخرالدین بن محمد. (1375). مجمع البحرین. تهران: مرتضوی.
طوسی، محمد بن حسن. (1407ق). تهذیب الأحکام. محقق: حسن الموسوی خرسان. تهران: دار الکتب الإسلامیه.
علوی علی آبادی، فاطمه سادات. (1399). «جریان‌شناسی تاریخی حکم خمس سادات مادری در فقه امامیه». مطالعات تاریخی جهان اسلام. دوره هشتم. شماره 15. صص: 167 – 188.
فیض کاشانى، محمد محسن ابن شاه مرتضى. (1406ق). الوافی. اصفهان: کتابخانه امام امیر المؤمنین علی g.
قمى، على بن ابراهیم. (1404ق). تفسیر القمی. قم: دار الکتاب.
کلینی، محمد بن یعقوب. (1407ق). الکافی. چاپ چهارم.  تهران: دار الکتب الاسلامیه.
کوفى، فرات بن ابراهیم. (1401ق). تفسیر فرات الکوفی. محقق: محمد کاظم. تهران: مؤسسة الطبع و النشر فی وزارة الإرشاد الإسلامی.
مجلسی، محمد باقر. (1403ق). بحار الأنوار. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
مجتهد کرکی، سیدحسین. الاشراف علی سیاده الاشراف. نسخه خطی موجود در کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلسی شورای اسلامی. شماره 8/ 3988.
منسوب به امام رضا g. (1406ق). صحیفة الإمام الرضا. مشهد: کنگره جهانى امام رضا g‏.
منسوب به امام حسن عسکریg.(1409ق).تفسیر منسوب به امام حسن عسکری g. قم: مدرسه الامام الهادی.
موسوی عاملی، سیدمحمد.(1411ق). مدارک الاحکام فی شرح الشرایع الاسلام. قم: موسسه آل البیت b.
نجفی، محمد حسن.(بی‌تا). جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام. بیروت:دار إحیاء التراث العربی.
نراقی، احمد.(1415ق). مستند الشیعه فی احکام الشریعه. قم: موسسه آل البیت b.
نقیبی، سید ابوالقاسم. (1394). «سیادت از طریق مادر از منظر سید مرتضی (ره )». بساتین. سال دوم. شماره 3و4. صص: 87 – 100.
نورى، حسین بن محمد تقى. (1408ق). مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل. قم: مؤسسة آل البیت b.