فرهنگ و سیره اهل بیت (علیهم السلام)

فرهنگ و سیره اهل بیت (علیهم السلام)

بازخوانی انتقادی جعلیات روایی در ترسیم چهره پیامبر(ص) با تمرکز بر گزاره حدیثی «لا أشبع الله بطنه»

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکترای فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران
2 دانشجوی دکترای فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشگاه فردوسی مشهد ، مشهد، ایران
چکیده
این پژوهش به بررسی روایاتی در منابع حدیثی اهل‌سنت می‌پردازد که تصویری از سیره و اخلاق نبوی را به نمایش می‌گذارد که با گزارش قرآن و سنت، از سیره اخلاقی آن حضرت ناسازگار است. مطابق این احادیث، پیامبر(ص) بدون سبب مشخص، افرادی را مورد لعن، عتاب و نفرین قرار داده و سپس برای آنان طلب آمرزش نموده‌اند. اهمیت تحقیق از آنجا ناشی می‌شود که این روایات نه‌تنها با آموزه‌های قطعی قرآن و سیره معصومانه پیامبر(ص) در تعارض هستند، بلکه به نظر می‌رسد در راستای تحقق اهداف اعتقادی – تاریخی برخی جریان‌ها و برای خنثی‌سازی یا توجیه برخی روایات ناظر به انتقادات صادره از سوی آن حضرت از برخی افراد و خاندان‌های منفور در تاریخ اسلام مانند بنی‌امیه جعل شده‌اند. جستار حاضر با روش تحلیلی - ‌توصیفی و رویکردی انتقادی، نمونه‌ای شاخص از این احادیث را از دو جنبه سند و دلالت بررسی می‌کند. یافته‌ها حاکی از آن است که حدیث «لا أشبع الله بطنه» که از آن حضرت خطاب به معاویه بن أبی‌سفیان صادر شده، از نظر سندی صحیح و در منابع درجه اول اهل‌سنت نقل شده است؛ اما از آنجا که محتوای آن با باورهای پذیرفته‌شده در میان مسلمانان اهل‌سنت درباره شخصیت معاویه ناسازگار است، عالمان سنی برای توجیه این ناسازگاری، به تأویل‌های نامستند و نادیده‌گرفتن قراین تاریخی روی آورده‌اند. این جستار نقش جریان‌های حامی خاندان بنی‌امیه را در جعل و ترویج چنین روایاتی به‌منظور مقابله با احادیث ناقد ایشان برجسته می‌سازد و ضرورت بازخوانی انتقادی میراث حدیثی را با معیار قرآن و سیره قطعی پیامبر(ص) یادآور می‌شود.
کلیدواژه‌ها