فرهنگ و سیره اهل بیت (علیهم السلام)

فرهنگ و سیره اهل بیت (علیهم السلام)

تحلیل استراتژی اقناع در نامه های امام علی ( ع) به مردم بر اساس مثلث بلاغی ارسطو (اتوس، پاتوس ، لوگوس)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استاد جامعه‌شناسی ارتباطات بین الملل، دانشکده معارف اسلامی و فرهنگ و ارتباطات،دانشگاه امام صادق (ع)، تهران، ایران
2 دانشجوی دکترای رشته فرهنگ و ارتباطات، دانشکده معارف اسلامی و فرهنگ و ارتباطات ،دانشگاه امام صادق (ع)، تهران، ایران
چکیده
نهج البلاغه به عنوان منظومه منسجم از سخنان امام علی (ع) ، منتج از نظام الهی و ولایی حضرت، همواره مورد تأمّل اندیشمندان مسلمان و حتی غیر مسلمان بوده است. در این راستا ، بررسی رویکرد نامه های امام علی (ع) به مردم به مثابه یک جریان مهم سیاسی- عقیدتی و همچنین کشف معنای متن آنها در لایه های زیرین ، جهت حفظ صیانت جامعه اسلامی دارای اهمیت می باشد. پژوهش حاضر با بهره گیری از روش توصیفی – تحلیلی مطابق با رویکردی اقناعی در نظریه اقناع ارسطو در پی پاسخگویی به این پرسش است که رویکرد های اقناعی در نامه های امام علی (ع) به مردم مناطق مختلف چگونه در معنای ظاهری با مثلث اتوس ، پاتوس و لوگوس ارسطویی قابل تحلیل هستند. نامه های هفتگانه امیرالمؤمنین (ع) به مخاطبان خود در اثبات حق محوری حضرت و ابطال رویکرد مخالفان با اعتبار در بیان وجاهت ، صدق گویی و مخاطب شناسی در رویکرد اتوسی قابل تحلیل هستند ، در مجالی دیگر با بهره مندی از احساس ، مؤلفه تشویق، تذکر و تهدید ... در مقام پتوسی در نامه های حضرت کاملا مشهود می باشد.علاوه بر آن ، استفاده از منطق استدلالات عقلی لوگوسی وجه دیگر اقناع است که دستاورد پژوهش حاضر در کشف رویکرد اقناعی امام علی (ع)منطبق با نظریه کلاسیک ارسطویی در مواجهه با مردم مناطق مختلف می باشد.
کلیدواژه‌ها

نهج البلاغه. (1380). ترجمه محمد مهدی فولادوند. تهران: صائب.
ابراهیم حسن، حسن. (1386). تاریخ سیاسی اسلام. ترجمه ابوالقاسم پاینده. تهران: دنیای دانش.
تالی طبسی، مرضیه؛ بشیر، حسن ؛ حیدری مزرعه آخوند، محمدعلی و نوری کیذقانی، سید مهدی. (1404).«تحلیلگفتمان  فراز نبوت خطبه فدکیه حضرت زهرا h به روش عملیاتی تحلیل گفتمان پدام(PDAM)». آموزه های حدیثی. دوره8. شماره 15. صص: 37-71.
ثواقب، جهانبخش .(1390). تأملی در سیره علوی در دوران خلافت ،  قم: نشر حبیب.
جاوت، گارث، ادانل، ویکتوریا. (1396). تبلیغات و اقناع. ترجمه حسین افخمی. تهران: همشهری.
جعفریان، رسول. (1389). تاریخ سیاسی اسلام تاریخ خلفا. قم :دلیل ما.
ــــــــــــــــ . (1380). تاریخ و سیرۀ سیاسی امیر مؤمنان علی بن ابی طالب. قم: دلیل ما.
چهارسوقی امین، تینا. (1397). رتوریک سیاسی در ایران: سازوکارهای اقناع در مجلس شورای اسلامی. تهران: لوگوس.
حسنی، علی اکبر. (1380). تاریخ تحلیلی صدر اسلام. تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
خاقانپور شاهرضائی، ریحانه؛ مهدیزاده سراج، فاطمه. (1403). «رتوریک و اقناع مخاطب: حلقه گمشده در روند آموزش». صفه. شماره 107. صص: 41-57.
دانشنامه امام علی g. جلد 9. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
ساروخانی، باقر. (1383).اقناع، غایت ارتباطات. نامه علوم اجتماعی. شماره 23. صص:93-115.
طالعی بافقی، کاملیا؛ سلطانی کوهانستانی، مریم. (1401). «تحلیلی بر اتوس اخلاق نگار در هنر ارسطویی». پژو هش های فلسفی دانشگاه تبریز. سال 16. شماره 38. صص: 448-476.
عابدی جزینی، مهدی؛ هاجر إلهایی ، سحر.(2019). «  دراسه أسالیب فی رسائل الإمام علی g (نموذجا الرساله الثامنه و العشرین من نهج البلاغه». مجله اللغه العربیه و آدابها سابقا. سال 15. شماره 2. صص: 249-273.
عاملی، جعفر مرتضی. (1387) .امام علی g و خوارج. تهران: انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
عباسی، جلال؛ آهی، محمد. (1403). «تحلیل شیوههای اقناعی در غزلهای سبک هندی». مطالعات زبانی و بلاغی. سال 15. شماره 38. صص: 39-68.
عبداللهی، محمدحسین. (1385) .اصلاحات علوی: نگاهی به سیره حکومت امام علی g. قم: مرکز پژوهشهای اسلامی صدا و سیما.
قائدان، اصغر. (1376). تحلیلی بر مواضع سیاسی علی بن ابی طالب. تهران: امیرکبیر.
کریمیان، علی. (1389). ریزشها در حکومت علوی. قم: نشر ادیان.
محسنیانراد، مهدی. (1401الف). ارتباط شناسی2. تهران: سروش.
ــــــــــــــــــــ . (1387). ارتباط شناسی1. تهران: سروش.
منتظر القائم، اصغر. (1387). تاریخ اسلام تا سال چهلم هجری. تهران: سمت.
ون دایک، تون آدریانوس. (1382). مطالعاتی در تحلیل گفتمان؛ از دستور متن تا گفتمانکاوی انتقادی. ترجمه پیروز ایزدی. تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات رسانهها.
موذنی، علی محمد؛ احمدی، محمد. (1393).«درآمدی بر جایگاه فرایند اقناع در فن خطابه و مطالعات ادبی». پژوهشنامه نقد ادبی و بلاغت. 3(2). صص: 92- 111.
نورسیده، علی اکبر؛ میراحمدی، سیدرضا؛ باقری، علی. (1400). «تحلیل کاربردشناسانه کارکرد اقناعی استعاره در نامههای برگزیده نهج البلاغه». فصلنامه متون و مطالعات اسلامی. سال ششم. شماره 23. صص: 91- 109.
هادیلو، بهمن؛ امیدوار، احمد؛ غلامی یولقون آقاج، علی حسین. (1400). «استراتژی زبانی قرآنی کریم در اقناع مخاطب (مطالعه موردی اسلوب مقابله)». پژوهشهای زبانشناختی قرآن. سال دهم. شماره 19. صص103-120.