فرهنگ و سیره اهل بیت (علیهم السلام)

فرهنگ و سیره اهل بیت (علیهم السلام)

گفتمان کاوی خطبه امام حسن(ع) هنگام صلح با معاویه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار مطالعات قرآنی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، ایران
10.22034/mab.2026.574802.1299
چکیده
صلح امام حسن(ع) با معاویه یکی از موضوعات برجسته در زندگانی ایشان است که اندیشمندان و صاحب‌نظران درباره علّت آن آثار و نظرات مختلفی را نگاشته‌اند. خطبه امام حسن(ع) در هنگام صلح با معاویه یکی از منابع مهم در حوزه شناخت علّت صلح ایشان است. حضرت(ع) در این خطبه در قالب یک نظم گفتمانی به اثبات حقانیّت و جایگاه خویش در موضع رهبر جامعه و ترسیم وضعیّت مردم عصر خویش پرداخته است. در این سازه گفتمانی، گفتمان‌های خودی برجسته شده و گفتمان غیرخودی به حاشیه رانده شده است. این پژوهش با کاربست روش میان رشته‌ای لاکلئو و موفه بیان می‌کند که خطبه امام حسن(ع) تلفیقی از چهار گونه نظم گفتمانی اعتقادی-کلامی، سیاسی، تاریخی و شناختی-رفتاری است که نظم گفتمان تاریخی به جهت اثبات معرّفی و جایگاه امام حسن(ع) برجسته شده و سایر گفتمان‌ها نیز به صورت آگاهانه در خدمت نظم گفتمان تاریخی قرار گرفته‌اند. امام(ع) در پرتو دو گفتمان «برشمردن فضائل جدّش و پدرش» و «تبیین جایگاه خویش و خاندان اهل بیت(ع) در قرآن و سنّت نبوی» به اثبات جایگاه خود در امامت پرداخته است. استفاده از استدلال‌های منطقی، ارجاعات قرآنی و احادیث نبوی و نقد صریح معاویه و خاندانش، این خطبه را به متنی اقناعی و اثرگذار در طول تاریخ تبدیل کرده است.
کلیدواژه‌ها