فرهنگ و سیره اهل بیت (علیهم السلام)

فرهنگ و سیره اهل بیت (علیهم السلام)

کرامت‌ ها زیرگونه‌ای از روایت شگفتِ تبیین ناشدنی مطالعۀ موردی: چهار روایت از کرامات حضرت علی‌بن‌موسی‌الرضا‌ علیه‌السلام

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیارگروه زبان وادبیات فارسی، دانشگاه کوثربجنورد، بجنورد، ایران
2 دانشجوی کارشناسی ارشد گروه آموزشی زبان وادبیات فارسی دانشگاه کوثر بجنورد، بجنورد،ایران
چکیده
مطالعۀ کرامات، به‌رغم جایگاه مهم آن در متون دینی و عرفانی اسلام، عمدتاً به حیطه‌های اعتقادی و تاریخی محدود شده و فاقد واکاوی ادبی و روایت‌شناختی نظام‌مند است. این پژوهش با هدف پر کردن این خلأ و در پاسخ به این پرسش اصلی که «چگون می‌توان کرامات را به عنوان یک گونه روایی مستقل شناسایی و در چارچوبی علمی رده‌بندی کرد؟» شکل گرفته است. هدف عینی آن، تبیین ساختار روایی، شناسایی عناصر سازنده و در نهایت، تعیین ژانر ادبی این روایت‌هاست. برای دستیابی به این اهداف، این مطالعه با به‌کارگیری روش توصیفی-تحلیلی و با تکیه بر چارچوب روایت‌شناسی ساختارگرا، به واکاوی چهار روایت شاخص از کرامات امام رضا (ع) پرداخته است؛ پیکرۀ تحقیق عبارتند از: 1- معجزه‌ بیست‌و‌دوم از کتاب وسیله‌الرضوان. 2- معجزه‌ هشتادوپنجم، از وسیله‌ا‌لرضوان. 3- کرامت بیست‌ویکم، از کرامات رضویه. 4- کرامتی از کتاب کرامات امام‌رضا (ع). یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که این روایات از الگوی پایه‌ای «تعادل، بی‌تعادلی و بازتعادل» تبعیت کرده و از تمامی مؤلفه‌های کلاسیک یک روایت، شامل پیرنگ، شخصیت‌پردازی، زاویه‌دیدهای متنوع و فضاسازی زمانی و مکانی بهره می‌برند. افزون بر این، شناسایی بن‌مایه‌های مشترکی چون نور، رویا و درهم‌آمیزی واقعیت و فراواقعیت، سازه‌های معنایی مشترک این متون را آشکار می‌سازد. در نتیجه، مهم‌ترین دستاورد این پژوهش، ارائه‌ طبقه‌بندی نوینی است که کرامات را در ذیل «روایت‌های شگفت تبیین‌ناپذیر دینی» جای می‌دهد. این پژوهش نه تنها هویت ادبی مستقل این متون را تثبیت می‌کند، بلکه با ارائه‌ چارچوبی تحلیلی، بستری برای باورپذیری علمی و زمینه‌ساز تحقیقات میان‌رشته‌ای در حیطه‌ ادبیات دینی و عرفانی فراهم می‌سازد.
کلیدواژه‌ها