فرهنگ و سیره اهل بیت (علیهم السلام)

فرهنگ و سیره اهل بیت (علیهم السلام)

تحلیل متن شناسی دعای 47 صحیفه سجادیه بر پایه نظریه کنش گفتاری سرل

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استاد گروه زبان و ادبیات عربی، دانشگاه تهران، تهران،ایران
2 دانشجوی دکترای رشته زبان و ادبیات عربی، دانشگاه تهران،تهران، ایران
چکیده
کاربردشناسی زبان که در رویکردهایی مانند نظریۀ کنش گفتاری ظهور و بروز پیدا می کند، یکی از زیر مجموعه های زبان‌شناسی است. از مشهورترین تقسیم بندی هایی که از کنش‌های گفتاری ارائه شده، مدل پیشنهادی جان سرل است. وی کنش‌های گفتاری را به پنج دسته اصلی تقسیم می‌کند: اظهاری، ترغیبی، احساسی، تعهّدی و اعلامی. این طبقه‌بندی هرچند مؤثرترین مدل ارائه شده در خصوص کنش‌های گفتاری به شمار می‌رود، اما به هیچ وجه انحصاری نیست و مرزبندی دقیقی میان مصادیق کنش‌ها وجود ندارد؛ زیرا یک پاره گفتار در بافت یک متن، می‌تواند انواع مختلفی از کنش‌های گفتاری را در بر داشته باشد و یا دید دریافت کننده‌ها به پاره گفتارها ممکن است متفاوت باشد. در این جستار متن دعای چهل و هفتم صحیفه سجادیه، به روشی توصیفی– تحلیلی و بر اساس نظریه کنش گفتاری سرل واکاوی شده است که می‌تواند مخاطب را در درک بهتر اهداف و میزان تأثیربخشی این دعا بر روح و روان خوانشگران یاری رساند. همچنین میزان بسامد هر کدام از کنش‌های مختلف گفتاری و علل آنها نیز در این پژوهش مورد بررسی قرار گرفته است. از نتایج پژوهش استنباط می‌شود که از میان کنش‌های گفتاری به کار رفته در این دعا، کنش گفتاری ترغیبی بیشترین بسامد را در میان دیگر کنش‌ها دارد. کنش احساسی در جایگاه دوم، و کنش اظهاری در رتبة سوّم قرار می‌گیرد. کنش تعهدی در این دعا سهم کمتری دارد و کنش اعلامی هم هیچ جایگاهی قابل ذکری ندارد.
کلیدواژه‌ها

قرآن کریم.
صحیفه کامله سجادیه. (1381). تحقیق سیدمحمد باقر موحّد ابطحی. چاپ پنجم. قم: مؤسسه الإمام المهدی f.
آقاگل‌زاده، فردوس. (1392). فرهنگ توصیفی تحلیل گفتمان و کاربردشناسی. تهران: نشر علمی.
آلام، کر. (1382). نشانه‌شناسی تئاتر و درام. ترجمه: فرزان سجودی. تهران: انتشارات قطره.
ایبرمز، مایر هوارد و هرفم، جفری گالت. (1387). فرهنگ توصیفی اصطلاحات ادبی انگلیسی – فارسی. ترجمه سعید سبزیان مراد آبادی. تهران: رهنما.
ایزدی، محمدعلی؛ سجادی پور، حسن و پاشایی، وحید. (1400). «ویژگی‌های امامت در دعای چهل و هفتم صحیفه سجادیه». دعاپژوهی. سال 1. شماره1. صص: 124- 138.
بوقره، نعمان. (2012). لسانیات الخطاب مباحث فی التأسیس والإجراء. بیروت: دارالکتب العلمیه.
دست‌رنج، فاطمه و عرب، منصوره. (1399). «کاربست نظریه کنش گفتاری در خوانش آیات جهاد ». مطالعات تاریخی جنگ. دوره 4. شماره 12. صص: 23 – 52 .
سامرایی، فاضل. (2003). معانی النحو. قاهره: شرکه العاتک لصناعه الکتاب.
سرل، جان آر. (1387). افعال گفتاری. ترجمه: محمدعلی عبداللهی. چاپ دوم. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
طباطبایی لطفی، سید عبدالمجید و طاهره قاسمی. (1393). «بررسی و طبقه‌بندی خطبه‌های نهج البلاغه از دیدگاه نظریه کنش گفتاری». سیاست متعالیه. سال 2. شماره 6. صص: 9- 30 .
عترت‌دوست، محمد. (1402). «رابطه ساختاری و محتوایی دعای عرفه منقول از امام حسین g و دعای عرفه صحیفه سجادیه» . دعا پژوهشی. سال 3. شماره 5. صص: 137- 162.
صادق نژاد، علی؛ معصومی، محمدحسن و غضنفری، سید اکبر. (1400). «بررسی سبک‌شناختی عناصر جامعه در عهدنامه مالک اشتر و دعای چهل و هفتم صحیفه سجادیه». مطالعات قرآنی. سال 12. شماره 47. صص: 33-59.
صفوی، کوروش. (1383). درآمدی بر معنی‌شناسی. چاپ دوم. تهران: سوره مهر.
ــــــــــــــــ . (1392). معنی شناسی کاربردی. چاپ دوم. تهران: همشهری.
مدرسی طباطبایی، حسین. (1383). میراث مکتوب شیعه از سه قرن نخستین هجری. ترجمه: علی قرائی و رسول جعفریان. قم: جامعه المصطفی العالمیه.
محلاتی، حیدر. (1395).«بررسی تطبیقی دعای عرفه امام حسین g و امام سجّاد g » . پژوهش نامه معارف حسینی (آیت بوستان). سال 1.  شماره 1(بهار 1395). صص: 106- 122.
مدنی، سید علی خان. (1392). ریاض السالکین فی شرح صحیفه سید الساجدین. تحقیق: سید محسن حسینی امینی. چاپ هشتم. قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، دفتر انتشارات اسلامی.
یول، جرج. (1402). کاربردشناسی زبان. ترجمه: محمد عموزاده و منوچهر توانگر. چاپ دهم. تهران: سمت.