فرهنگ و سیره اهل بیت (علیهم السلام)

فرهنگ و سیره اهل بیت (علیهم السلام)

الگوی علویِ امنیت فرهنگی در مواجهه با جنگ نرم

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار علوم سیاسی، گروه حقوق و علوم اجتماعی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران
چکیده
در عصر سلطه رسانه‌ای و نبرد روایت‌ها، جنگ نرم به پدیده‌ای تعیین‌کننده در ثبات فرهنگی جوامع بدل شده است. امنیت فرهنگی که وجه نرمِ امنیت ملی را می‌سازد، در نهج‌البلاغه جایگاهی عمیق دارد. امام علی(ع) با تکیه بر عقلانیت توحیدی و حکمرانی ارتباطی، الگویی از مدیریت بحران فرهنگی–اجتماعی ارائه می‌کند که می‌تواند راهنمای نظام‌های سیاسی امروز برای مقابله با تهدیدات ترکیبی باشد. پژوهش حاضر با روش توصیفی–تحلیلی و مبتنی بر مطالعه اسنادی انجام شده است و به بازخوانی مؤلفه‌های امنیت فرهنگی در کلام علوی پرداخته و کوشیده است الگویی مرحله‌به‌مرحله مشتمل بر پنج مؤلفه‌ی شناخت، هشدار، هدایت، ترمیم و تثبیت ارائه دهد. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که امنیت فرهنگی در مکتب علوی بر سه رکن استوار است: «بصیرت عمومی در برابر تحریف»، «عدالت در اطلاع‌رسانی»، و «انسجام اجتماعیِ مبتنی بر ایمان». در این چارچوب، امام علی(ع) نه‌تنها پیشگام در تحلیل فتنه‌های شناختی است، بلکه با ترسیم نسبت ایمان و آگاهی، مبنایی برای نظریه اسلامیِ حکمرانی ارتباطی پدید می‌آورد. دلالت تمدنی این پژوهش در آن است که الگوی علوی امنیت فرهنگی، می‌تواند مبنای بازمهندسی سیاست فرهنگی و نظام رسانه‌ای جمهوری اسلامی در مواجهه با جنگ شناختی دشمن قرار گیرد.
کلیدواژه‌ها

قرآن کریم.
  آمدی، عبدالواحد بن محمد. (۱۴1۰ق). غرر الحکم و درر الکلم. قم: دارالکتب الاسلامیه.
  ابن ابیالحدید، عبدالحمید بن هبهالله. (۱۴۰۴ق). شرح نهج البلاغه. بیروت: دار احیاء الکتب العربیه.
  ابن اثیر، عزالدین علی بن محمد. (1385ق). الکامل فی التاریخ. بیروت: دار صادر.
 ابن قتیبه دینوری، عبدالله بن مسلم. (۱۴۱8ق). عیون الأخبار. قاهره: دار الکتب العلمیة.
ابن هشام، عبدالملک بن هشام. (۱۴۰۸ق). السیره النبویه. بیروت: دارالمعرفة.
  ابوالفرج اصفهانی، علی بن حسین. (۱۴۱۵ق). الأغانی. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
افروغ، عماد. (۱۳۹۹). امنیت فرهنگی و عقلانیت دینی. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
 بلاذری، احمد بن یحیی. (۱390ق). أنساب الأشراف. قاهره: دارالمعارف.
ترابی، محمد. (۱۳۹۷). جنگ شناختی در قرآن و نهجالبلاغه. قم: بوستان کتاب.
حبیبی، نجفقلی. (۱۳۸۷). مدیریت عدالت در نهجالبلاغه. تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاهها (سمت).
داوری اردکانی، رضا. (۱۳۹۵). تأملی در تمدن اسلامی. تهران: طرح نو.
دینوری، ابوحنیفه احمد بن داود. (۱۴۱۸ق). الأخبار الطوال. بیروت: دار صادر.
دینوری، احمد بن داوود. (۱۴۱۸ق). الاخبار الطوال. قم: منشورات رضی.
رحیمپور ازغدی، حسن. (۱۳۹۸). عقلانیت علوی و سیاست عدلیه. تهران: دفتر نشر تمدن اسلامی.
سروش محلاتی، محمد. (۱۳۹۲). حکمرانی علوی و عدالت اجتماعی. تهران: خانه کتاب.
سید رضی. (۱۴۰۱ق). نهجالبلاغه. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
شریف لواسانی، علی. (۱۴۰۲). مبانی تمدنی امنیت فرهنگی در سیره امام علیg. قم: پژوهشگاه فرهنگ اسلامی.
صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم(ملاصدرا). (۱۴۱۰ق). الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الأربعة. بیروت: دارإحیاء التراث العربی.
طباطبایی، محمدحسین. (1383). تفسیر المیزان. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
طبری، محمد بن جریر. (۱۳۸۷ق). تاریخ الامم و الملوک. بیروت: دارالتراث.
طوسی، خواجه نصیرالدین. (۱۴۰۶ق). اخلاق ناصری. تهران: خوارزمی.
غزالی، محمد بن محمد. (۱۴۰۶ق). احیاء علومالدین. بیروت: دارالمعرفة.
فوکو، میشل.) 1387). مراقبت و تنبیه: تولد زندان. ترجمه افشین جهاندیده و نیکو سرخوش. تهران: نشر نی.
کلینی، محمد بن یعقوب. (۱۴۰۷ق). الکافی. تهران: دارالکتب الاسلامیه.
مبرد، محمد بن یزید. (۱۴۱۱ق). الکامل فی الأدب. بیروت: دار صادر.
مسعودی، علی بن حسین. (۱۴۰۹ق). مروجالذهب. بیروت: دارالهجرة.
واعظی، احمد. (۱۳۹۳). نظریه ارتباطات اسلامی. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
  Abi, M. (2023). Alawi model of cultural resilience. Journal of Islamic Culture & Politics, 8(1), 55–88.
  Al-Jabri, M. A. (1994). Formation of Arab-Islamic Reason. Beirut: Markaz Dirasat al-Wahda al-Arabiyya.
  Attali, J. (2013). A Brief History of the Future. New York: Arcade Publishing.
  Buzan, B. (1991). People, States and Fear. Boulder: Lynne Rienner.
  Castells, M. (2010). The Rise of the Network Society. Oxford: Wiley-Blackwell.
  Castells, M. (2011). Communication Power. Oxford: Oxford University Press.
  Farhadi, N. (2022). Cognitive warfare and moral security in Shiite ethics. Quranic Studies Quarterly, 32(4), 77–103.
  Ghaffari, A. (2020). Soft War and Cultural Crisis Management in Islamic Governance. Tehran: Imam Sadiq University Press.
  Giddens, A. (1991). Modernity and Self-Identity. Stanford: Stanford University Press.
  Habermas, J. (1990). Moral Consciousness and Communicative Action. Cambridge: MIT Press.
  Hosseini, H., & Shirazi, M. (2021). Cultural security in Islamic political thought. Journal of Islamic Civilization, 15(3), 101–128.
  Khosrokhavar, F. (2019). New Forms of Cultural Resistance in Muslim Societies. London: Routledge.
  Lotfali, A. (2021). Islamic Soft Power and Moral Governance in Contemporary Societies. Tehran: ICRO Press.
  McQuail, D. (2010). Mass Communication Theory (6th ed.). London: Sage.
  Nasr, S. H. (2002). The Heart of Islam. San Francisco: HarperSanFrancisco.
  Nye, J. S. (2004). Soft Power. New York: PublicAffairs.