Authenticity Assessment and Document Review of Manuscripts Attributed to Sulaim ibn Qais

Document Type : Original Article

Author
Kazem Ostadi
Master of Quranic Sciences and Hadith, University of Quran and Hadith, Qom, Iran
10.22034/mab.2023.393741.1090
Abstract
According to the current sources, there are many controversies in the Shia sources, especially in the later sources, regarding the historical identity and personality of Sulaim ibn Qais, as well as the authenticity and validity of the work attributed to him. This is despite the fact that every narrative and hadith work can be evaluated and analyzed from several aspects; one of these aspects is the examination of hadith documents or general documents of a narrative book. Since the hadiths attributed to Sulaim are of two types: one is the few and often short hadiths found in some early sources and the other is the seventy and often long hadiths of recent books attributed to Sulaim; therefore, it is necessary to examine and analyze the documents of each of these types of narratives separately. In the upcoming research, while reporting the documents of the manuscripts of the books attributed to Sulaim, the authenticity of these documents and some of their narrators have been discussed and investigated. During this research, it was found that the manuscripts attributed to Sulaim can be divided into two categories, old and new; and both categories, apart from the long cut in document situation, are distorted and invalid due to several reasons such as "the lack of the narrators, uncertainty in the documents and in the class of the narrators, the rijālī problems of the narrators and even the forgery of the document".
Keywords
Documents of Sulaim's Book
Evaluating the Authenticity of Hadith
Sheikh Tusi
Ibn Shahr Ashub
Muammar ibn Rāshid
Omar ibn Udhainah
ـ ابن‌ابى‌الحدید. (1404ق). شرح نهج ‏البلاغه. قم: کتابخانه آیت‏اللّه‏ مرعشى نجفى.
ـ ابن‌‌حجر عسقلانی، احمد بن علی. (1326ق). تهذیب التهذیب. حیدرآباد دکن: بی‌نا.
ـ ابن‌حنبل، احمد بن محمد. (1408ق). العلل و معرفة الرجال. بیروت: المکتب الاسلامی.
ـ ابن‌شهرآشوب، محمدبن‌علی. (1376ق). مناقب آل ابی‌طالب. نجف: المکتبة الحیدریة.
ـ ابن‌غضائری، احمد بن الحسین. (1422ق). رجال ابن الغضائری. به کوشش حسینى جلالی. قم: دارالحدیث.
ـ ابن‌مشهدی، محمّد بن جعفر. (1419ق). المزار الکبیر. (چاپ القیومی الاصفهانی). قم: مؤسسة النشر الإسلامی.
ـ استادی، کاظم. (1399 الف). درباره اسناد سلیم. (مخطوط). قم: کتابخانه دارالحدیث.
ـ  ــــــــــــــ. (1399ب). درباره راویان سلیم. (مخطوط). قم: کتابخانه دارالحدیث.
ـ  ــــــــــــــ. (1399پ). درباره نسخه‌های خطی منسوب به سلیم. (مخطوط). قم: کتابخانه دارالحدیث.
ـ  ــــــــــــــ. (1399ت). «معرفی نسخه‌های خطی سلیم». میراث شهاب. ش99. صص:145ـ188.
ـ  ــــــــــــــ. (1399ث).درباره سلیم و کتاب او. (مخطوط). قم: کتابخانه دارالحدیث.
ـ  ــــــــــــــ. (1399ج). نسخه‌های خطی منسوب به سلیم. (مخطوط). قم: کتابخانه دارالحدیث.
ـ  ــــــــــــــ. (1400الف). اسرار آل محمد و سلیم بن قیس. قم: بوستان کتاب.
ـ  ــــــــــــــ.(1400ب). «بررسی انتساب سند کتاب سلیم به شیخ طوسی». علوم حدیث. دوره 26. شماره 99. صص:150-177.
ـ  ــــــــــــــ. (1400پ). «کتابشناسی توصیفی سلیم بن قیس هلالی». میراث شهاب. ش104. صص:133ـ184.
ـ  ــــــــــــــ. (1401الف). «گونه‌شناسی روایات معمربن‌راشد در منابع ‌شیعی». حدیث اندیشه. ش33. صص:71ـ80.
ـ  ــــــــــــــ. (1401ب). «گزارش شکلی اسناد نسخه‌های خطی کتاب‌های منسوب به سلیم». پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد. قم: دانشگاه قرآن و حدیث.
ـ  ــــــــــــــ. (1402). «بررسی انتساب سند یک گروه از نسخه خطی کتاب سلیم به ابن‌شهرآشوب». پژوهشنامه معارف اهل‌بیتb. دوره2. شماره3 . صص:124 154.
ـ إلهی‌خراسانی، علی‌اکبر[علی]. (1383). «نقدی بر مقاله پژوهشی درباره سلیم بن قیس هلالی». علوم حدیث. پاییز دورة4. شماره 33. صص:106ـ122.
ـ برقی، احمد بن عبدالله. (1383). رجال البرقی. تصحیح: کاظم موسوی میاموی. تهران: دانشگاه تهران.
ـ جلالی، عبدالمهدی. (1382). «پژوهشی درباره سلیم بن قیس هلالی». مطالعات اسلامی. ش60. صص:89 تا 126.
ـ  ــــــــــــــــــــ. (1383). «راوی کتاب سلیم بن قیس بر ترازو». علوم حدیث. زمستان شماره 34. صص:129 -155.
ـ جوزجانی، ابراهیم بن یعقوب. (بی‌تا). أحوال الرجال. پاکستان ـ فیصل آباد: حدیث اکادمی.
ـ حلی‌، حسن‌ بن‌ یوسف.‌ (1411ق). خلاصة الاقوال‌. قم: دارالذخائر.
ـ خویی‌، ابوالقاسم. (بی‌تا)‌. معجم‌ رجال‌ الحدیث‌. قم: منشورات‌ مدینة العلم.
ـ دارقطنی، علی بن عمر. (1403ق). الضعفاء والمتروکون. مدینه:  الجامعة الإسلامیة.
ـ الذهبی، محمد بن أحمد. (1416ق). میزان الإعتدال فی نقد الرجال. بیروت: دارالکتب العلمیة.
ـ الذهبی، محمد بن أحمد (1419ق)، تذکره الحفاظ طبقات الحفاظ. بیروت: دارالکتب العلمیة.
ـ ربانی، محمد حسن. (1389). بررسی اعتبار احادیث مرسل. قم: بوستان کتاب.
ـ سلیم بن قیس. (1059ق). کتاب سلیم بن قیس الهلالی (نسخه خطی). قم: کتابخانه آستان قدس رضوی. نسخه شماره 37633.
ـ  ــــــــــــــ. (1081ق). کتاب سلیم بن قیس الهلالی .(نسخه خطی). قم: کتابخانه آیت‌الله مرعشی. نسخه شماره 15612.
ـ  ــــــــــــــ. (1087ق). کتاب سلیم بن قیس الهلالی.(نسخه خطی حر عاملی). قم: کتابخانه آیت‌الله حکیم، نسخه شماره 6/316.
ـ  ــــــــــــــ. (1415ق). کتاب سلیم بن قیس الهلالی. تحقیق انصاری. قم: الهادی.
ـ  ــــــــــــــ. (918ق). کتاب سلیم بن قیس الهلالی .(نسخه خطی). قم: کتابخانه آیت‌الله مرعشی. نسخه شماره 1/13252.
ـ الصنعانی، عبدالرزاق بن همام. (بی‌تا). المصنف. بیروت: المجلس العلمی.
ـ طوسی، محمد بن حسن. (1348). اختیار معرفة الرجال. به‌ کوشش‌ حسن‌ مصطفوی. مشهد: مرکز تحقیقات و مطالعات.
ـ   ــــــــــــــــــــــــ. (1414ق). الامالی. قم: دارالثقافة.
ـ   ــــــــــــــــــــــــ. (1415ق). رجال طوسی. بکوشش الاصفهانی. قم: جامعه مدرسین.
ـ   ــــــــــــــــــــــــ. (1417ق). الفهرست. تحقیق: جواد القیومی. قم: بی‌نا.
ـ   ــــــــــــــــــــــــ. (1423ق). الغیبة. تهران: دارالکتب الاسلامیة.
ـ   ــــــــــــــــــــــــ. (1390ق). تهذیب الاحکام. بکوشش حسن موسوی‌خرسان. تهران: بی‌نا.
ـ غروی نائینی، نهله. (1396). «نگاهی به جایگاه سلیم بن قیس در کتابهای حدیثی و رجالی». پژوهش‌های تعلیم و تربیت اسلامی. شماره 1. صص: 159 - 188.
ـ غوری، سید عبدالماجد. (1428ق). معجم المصطلحات الحدیثیة. دمشق: دارابن‌کثیر.
ـ فکوری، علی‌جمعه. (1397). «عمر بن اذینه و گونه‌شناسی روایات او در غیر از کتاب سلیم». سخن تاریخ. سال12. ش28.صص:111 – 137.
ـ مامقانی، عبدالله. (1349ق). تنقیح المقال فی علم الرجال. نجف: چاپ سنگی.
ـ   ــــــــــــــــ. (1385). تلخیص مقباس الهدایة. قم: دلیل‌ما.
ـ مدرسی طباطبایی، حسین. (1383). میراث مکتوب شیعه. ترجمه علی قرائی. قم: کتابخانه تاریخ ایران و اسلام.
ـ مِزّی، یوسف‌بن عبدالرحمان. (1422ق). تهذیب‌الکمال فی أسماءالرجال. چاپ بشار عواد معروف. بیروت: الرساله.
ـ نجاشی، احمد بن علی. (1407ق). رجال نجاشی. به کوشش زنجانی. قم: نشر اسلامی.
ـ نسائی، احمد بن علی. (1406ق). کتاب‌الضعفاء و المتروکین. چاپ محمود ابراهیم زاید. بیروت: دارالمعرفه.
ـ نوری، حسین بن محمدتقی. (1382ق). مستدرک الوسائل. تهران: چاپ افست.